Een pandemie van desinformatie

Onlineplatforms zoals YouTube, Facebook, Instagram, LinkedIn, TikTok en Twitter vervullen een centrale rol bij het bestrijden van schadelijke informatie waaronder hate speech en terroristische propaganda. Meer recentelijk is daar ook desinformatie bij gekomen. Dit beleid brengt democratische dilemma’s met zich mee. Waar liggen de grenzen aan de vrijheid van meningsuiting – van ‘gewone’ burgers en van politici – en hoe en door wie worden die grenzen precies bepaald?

Met de Covid-19-pandemie is het bestrijden van desinformatie één van de topprioriteiten geworden. Dit is ook terug te zien in de richtlijnen van onlineplatforms. Sinds de start van de Covid-19-pandemie hebben deze platforms hun ‘community guidelines’ rondom desinformatie flink uitgebreid. Onder dit beleid wordt (mogelijke) desinformatie voorzien van een waarschuwing. Ook gaan onlineplatforms over tot het verwijderen van berichten met desinformatie en worden gebruikers zelfs geschorst. Groepen gebruikers, juristen, en ngo’s zijn van mening dat onlineplatforms te ver ingrijpen op de vrijheid van meningsuiting van gebruikers.

In 2020 en 2021 zijn er in Nederland meerdere rechtszaken geweest tegen grote onlineplatforms zoals Facebook, YouTube en LinkedIn. Deze rechtszaken werden aangespannen vanuit critici op het overheidsbeleid waaronder alternatieve media, actiegroepen en politici. In vrijwel alle rechtszaken konden de onlineplatforms de rechter aan hun kant vinden. Alleen LinkedIn werd verplicht om een geblokkeerde gebruiker weer toe te laten. Wanneer kunnen gebruikers het recht op vrijheid van meningsuiting inroepen tegen een onlineplatform? Gaat nieuwe wetgeving zoals de wet inzake digitale diensten de positie van de gebruiker versterken?

In dit panel reflecteren advocaat Erik Verweij, Head of Legal Affairs bij Google Netherlands Milica Antic, internetpionier en Internet Society-(ISCO)-bestuurder Ruben Brave en wetenschapper Michael Kos op de democratische dilemma’s die aan het beleid van onlineplatforms kleven. Onder welke omstandigheden wordt de vrijheid van meningsuiting van gebruikers aangetast bij het ageren tegen misinformatie? Zijn de grenzen aan de vrijheid van meningsuiting van ‘gewone’ burgers identiek aan die van politici? Wat zijn de implicaties van het steeds verder convergeren van de normen die de platforms hanteren? En welke invloed hebben overheden op de normen van onlineplatforms?

Over de sprekers

Erik Verweij is advocaat te Rotterdam en gespecialiseerd in het contractenrecht. Meer in het bijzonder heeft hij ervaring met procedures op het gebied van de vrijheid van meningsuiting, waaronder die van (lokale en landelijke) politici en publicist. Verweij is naast zijn werk als advocaat gemeenteraadslid in Rotterdam.

Milica Antic is Head of Legal Affairs bij Google Netherlands.

Ruben Brave is een Nederlandse internetpionier en de initiatiefnemer van Make Media Great Again. Hij is een mediaprofessional, meervoudig tech-ondernemer en CEO van academische bedrijfsincubator Entelligence om universitaire startups te kick-starten. Hij is tevens voorzitter van Internet Society Nederland en bestuurslid bij diverse impactvolle tech- of mediagerelateerde organisaties, zoals de Sociaal Economische Raad (SER Diversiteit in Bedrijf), het Fonds Cultuurparticipatie, Open State, TechMeUp, de Nederlandse Boekengids en verschillende onafhankelijke belangenorganisaties voor startups.

Michael Klos (moderator) is universitair docent Encyclopedie van de Rechtswetenschap aan de Universiteit Leiden. Aan deze universiteit promoveerde Klos in september 2022 op een proefschrift over de vrijheid van meningsuiting op het internet. Op dit moment doet Klos onderzoek naar desinformatie op onlineplatforms.