Spinoza en de politieke religie

Berust het beeld van Spinoza als voorvechter van de individuele vrijheid en van de democratische staat (Jonathan Israel, etc.) op een vervalsing? Doe je Spinoza meer recht door hem te zien als een denker die scherp laat zien hoe de machtsstaat er goed aan doet een (religieuze) mythe in te zetten om het volk met list en bedrog aan zich te binden? Yoram Stein gaat met Victor Kal in gesprek over zijn boek De list van Spinoza. De grote gelijkschakeling.

In zijn Theologisch-politiek tractaat (1670) heeft Spinoza met groot vernuft een politiek systeem ontworpen waarin ‘het volk’ het probleem vormt en de religie de oplossing. Intussen brengt hij zijn moderne lezers op een dwaalspoor door met verve de ‘vrijheid van denken’ te propageren en het over ‘democratie’ te hebben. Eén vraag is hoe het mogelijk is dat de atheïst Spinoza als het om de politiek gaat al zijn kaarten op de religie zet. Een andere vraag is wat de machtsdenker Spinoza bedoelt wanneer hij ‘tolerantie’ en ‘democratie’ preekt. Victor Kal laat in zijn boek De list van Spinoza zien dat Spinoza’s religieus-politieke ontwerp in de moderne wereld constant aan de orde is – als een perverse verleiding.

Over de sprekers

Victor Kal was van 1994 tot 2022 universitair hoofddocent wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn bijzondere belangstelling heeft de relatie tussen wijsbegeerte en religie, toegelicht aan de hand van de grote teksten uit de moderne wijsbegeerte van Kant tot en met Derrida, en onder verwijzing  naar Plato. Hij is de auteur van het kritische boek De list van Spinoza. De grote gelijkschakeling (Prometheus 2020).

Yoram Stein geeft sinds 2003 filosofieonderwijs op verschillende middelbare scholen en universiteiten (Montessori Lyceum Amsterdam, Universiteit Leiden, Roosevelt Academy, Webster). Daarnaast was hij jarenlang actief als journalist voor het dagblad Trouw, het weekblad Opinio en andere bladen, waarin hij schreef over filosofische en levensbeschouwelijke onderwerpen. In 2019 promoveerde hij aan de Universiteit Leiden op het proefschrift Spinoza’s Theory of Religion: The Importance of Religion in Spinoza’s Thought and Its Implications for State and Society.

Moderatie: Rosa Rooduijn.

Gerelateerde programma’s
30 03 22
Kees Schuyt over Helmut Plessner
Plessner en de kracht van de liberale democratie

Centraal in het denken van Helmut Plessner (1892 – 1985) stond de excentrische positie van de mens, ofwel het idee dat de mens de mogelijkheid bezit zichzelf als object te zien ten opzichte van de wereld en zijn medemensen. Helmut Plessner was een academicus met een groot bereik en zijn gedachtegoed verspreidde zich eveneens buiten de academie, zo ook onder D66’er Jan Glastra van Loon (1920 – 2001) en PvdA’er Lolle Nauta (1929 – 2006). Hoe is die centrale gedachte van Plessner van invloed geweest op hun praktische bijdragen aan de democratie in Nederland? In deze lezing onderzoekt Kees Schuyt het gedachtegoed van Helmut Plessner en hoe zich dat verhoudt tot het functioneren van de liberale democratie.

Datum
Woensdag 30 mrt 2022 19:00 – 20:30
Locatie
SPUI25
23 04 22
Het beste filosofieboek van het afgelopen jaar
De Socratesbeker 2022

Wie schreef het afgelopen jaar het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek? Tijdens de Maand van de Filosofie horen wij welk werk wordt bekroond met de Socratesbeker 2022.

Datum
Zaterdag 23 apr 2022 16:00 – 17:00
Locatie
Aula
06 04 22
Een gesprek over filosofie, natuur, verwondering en een leven tussen vita activa en contemplativa
Vlindertje van Methusalem

Magische vlinders, verdwenen woorden en de tombe van Jean-Jacques Rousseau. Tijdens de presentatie van zijn essaybundel Het vlindertje van Methusalem gaat filosoof en natuurhistoricus Johan van de Gronden in gesprek met Kester Freriks en Andrea van Pol over filosofie, natuur, landschap en onze verhouding daartoe.

Datum
Woensdag 6 apr 2022 17:00 – 18:30
Locatie
SPUI25