Rampen in Nederland: een geschiedenis

Rampen zijn bepalend geweest voor de geschiedenis van Nederland. Denk bijvoorbeeld aan de Sint-Elisabethsvloed in 1421 of de Watersnoodramp van 1953, toen mensen, dieren en dorpen verdronken. Het landschap veranderde voorgoed. Of aan de Bijlmerramp in 1992, toen een vliegtuig neerstortte in de Bijlmermeer. Er ging een schokgolf door het hele land.

De publieke reactie op rampen volgt opvallend vaak eenzelfde stramien, al zijn er natuurlijk ook verschillen. Al eeuwenlang zoeken burgers in tijden van rampspoed houvast in culturele en religieuze rituelen. Ze organiseren liefdadigheidsactiviteiten, benefietconcerten en herdenkingen. De media sturen echter, steeds meer, de waarneming en publiceren sensationele verhalen over slachtoffers, vorstelijk bezoek en wonderbaarlijke reddingen. Ze wijzen oorzaken en schuldigen aan. Welke rol vervullen de media in de verwerking van rampspoed? In hoeverre hebben rampen de Nederlandse samenleving ingrijpend veranderd?

Over de sprekers

Lotte Jensen is neerlandicus en filosoof. Ze werkt als hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Haar onderzoek richt zich op rampen en identiteitsvorming. Recent publiceerde ze Napoleons nalatenschap. Sporen in de Nederlandse samenleving en Wij en het water. Een Nederlandse geschiedenis. Begin april verschijnt Rampen. Een nieuwe geschiedenis van Nederland.

Winfried Baijens is journalist en radio- en televisiepresentator. Hij is nu een van de vaste gezichten van het NOS-journaal. De afgelopen jaren presenteerde hij verschillende programma’s over rampspoed, waaronder Het coronavirus: feiten en fabels, Het water komt over de watersnoodramp van 1953 en De aarde beeft over de aardbevingen in Groningen.

Beatrice de Graaf is historicus en onderzoeker op het gebied van veiligheid en terrorisme. Ze is faculteitshoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Ze publiceerde onder meer Tegen de terreur. Hoe Europa veilig werd na Napoleon en Radicale verlossing. Wat terroristen geloven. In 2022 schreef zij het essay voor de maand van de geschiedenis: Crisis! Daarin gaat ze in op de rol van de overheid bij crisis en stelt ze de vraag: is het tijd voor een nieuw besef van crisisbeheersing?

Rick Honings is neerlandicus en werkzaam als Scaliger-hoogleraar aan de Universiteit Leiden. Zijn onderzoek richt zich op de Nederlandse literatuur en cultuur van de negentiende en vroege twintigste eeuw en op de Indische letterkunde. Hij publiceerde onder meer over literaire roem in de negentiende eeuw en de Krakatau-ramp van 1883. Recent verscheen De ontdekking van Insulinde. Op reis in Nederlands-Indië in de negentiende eeuw.

James Kennedy is hoogleraar Moderne Nederlandse Geschiedenis bij de faculteit Geesteswetenschappen en universiteitshoogleraar met een speciale opdracht rond community engaged learning aan de Universiteit Utrecht. Hij schreef in 2021 het essay voor de maand van de geschiedenis, Aan het werk, en de bestseller Een beknopte geschiedenis van Nederland en was voorzitter van de herzieningscommissie van de Canon van Nederland.