Voor eigen gebruik. Een avond over Marcus Aurelius

‘Voor eigen gebruik’ is het in notitieboekjes bewaarde verslag van het filosofische gesprek dat de Romeinse keizer Marcus Aurelius (121-180) in de laatste jaren van zijn leven aan de rand van het slagveld met zichzelf voerde. Het is een van de populairste filosofische teksten ooit geworden. Naar aanleiding van de fonkelnieuwe vertaling van deze overpeinzingen onderzoeken we wat hun waarde nu nog is of nu juist niet is.

*Dit programma is volgeboekt, meld je aan voor de livestream*

Is ‘Voor eigen gebruik’ inderdaad bedoeld voor Marcus Aurelius alleen (of voor andere keizers) of hebben we er allemaal iets aan? Is de filosofie van Marcus niet zo keizerlijk, dat ze aan ons voorbijgaat? Is ze misschien heel erg mannelijk (en wat wil dat dan zeggen)? Meer in het algemeen: hoe heilzaam is het een stoïcijn te zijn?

In ‘Voor eigen gebruik’ lezen we mee hoe Marcus Aurelius na de bloedige gevechten van de dag zichzelf opmontert, dwingt een beter mens te zijn en probeert zich te schikken in zijn lot en zijn verantwoordelijkheid. Hij worstelt met emoties, relativeert zijn eigen positie in het grotere geheel, neemt zijn vrijheid in de hand, waar zich die voordoet, en vraagt zich voortdurend af hoe hij juist kan handelen.

Voor deze vertaling kroop Ben Schomakers in de huid van de keizer. Hij slaagt erin diens precieze stijl en nu eens lyrische dan weer barse toon weer te geven in een Nederlands dat dezelfde sfeer ademt als het Grieks en waarin we Marcus in gesprek met zichzelf herkennen. En dat ons in staat stelt met onszelf in gesprek te gaan.

Over de sprekers

Ben Schomakers is filosoof en classicus. Hij promoveerde op Heraclitus’ tijdgenoot Parmenides en publiceerde nadien over de Griekse oudheid en vertaalde onder andere Over de ziel en Metafysica van Aristoteles en Alle woorden van Heraclitus. Recente boeken zijn Het begin van de melancholie (2018, winnaar Van Helsdingen-prijs en shortlist Socratesbeker) en Verlangen opnieuw (2023, longlist Socratesbeker).

Paul van Tongeren (Deventer, 1950) was hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen, Leiden en Leuven. Naast zijn academische werk houdt Van Tongeren zich al ruim twintig jaar intensief bezig met publieksfilosofie. Hij publiceerde meer dan tien populaire boeken op basis van zijn grootste interesses: de deugdethiek van Aristoteles en Nietzsches filosofie van het nihilisme. In 2013 won hij met Leven is een kunst de Socratesbeker voor het urgentste en meest oorspronkelijke Nederlandstalige filosofieboek. Dit boek verscheen in 2020 in Engelse vertaling bij Bloomsbury (zie boeken). Van Tongeren is sinds 2005 lid van het Filosofisch Elftal van Trouw. Van april 2021 tot april 2023 was hij Denker des Vaderlands.

Michiel Buis (Delft, 1987) is filosoof en auteur. Hij is gepromoveerd in de stoïcijnse filosofie. In zijn proefschrift vergeleek hij het hedendaagse stoïcisme en het stoïcisme uit de Griekse en Romeinse tijd. Samen met stoïcijns coach Dennis de Gruijter schreef hij De stoïcijnse school en hij werkt op dit moment voor Boom aan een boek over de tragedies van Seneca.

Simone Peek is journalist en eindredacteur bij de buitenlandredactie van NRC. Ze doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraine.