Omvolking. Een gewelddadige complottheorie onder de loep

Omvolking. De term heeft zich vanuit extreemrechtse hoek een weg gebaand naar de mainstream politieke arena. Wat houdt omvolkingsdenken precies in, waar komt het vandaan en waarom is het een gevaarlijke ideologie? Ter gelegenheid van het boek The Politics of Replacement komen redacteur en auteurs deze middag samen om deze complottheorie ter discussie te stellen.

Omvolkingsdenken is het idee dat het ‘eigen’ (witte) volk en de ‘eigen’ (witte) cultuur worden verdrongen door degenen die als ‘vreemd’ worden beschouwd. De aanhangers van de omvolkingstheorie geloven dat er een plan is om – via niet-Westerse migranten en vluchtelingen – de witte bevolking van Europa te vervangen en dat dit systematisch georganiseerd wordt door zogenaamde ‘elites’. Het idee van omvolking is niet alleen discriminerend, het zet in steeds meer gevallen aan tot geweld. Als radicale complottheorie staat het op gespannen voet met democratische instituties en wordt het regelmatig genoemd in de politieke manifesto’s van recente wit-nationalistische massamoorden (zoals in Christchurch, Nieuw-Zeeland).

Tegelijkertijd is dit denken deel van de politieke en culturele mainstream geworden, met bestsellerboeken, spraakmakende politieke campagnes en electorale successen. In Nederland is het omvolkingsdenken goed vertegenwoordigd in de Tweede Kamer, via meer dan een vierde van de zetels en het TK-voorzitterschap. Terwijl omvolkingsdenken een antisemitische structuur heeft, richt het zich, naast de focus op Joden, eveneens op andere groepen – in Europa en Nederland met name op moslims.

Naar aanleiding van het boek The Politics of Replacement brengen de auteurs deze middag omvolkingsdenken beter in kaart: wat zijn de intellectuele en politieke bronnen ervan? Welke juridische en andere strategieën worden gemobiliseerd? Hoe wordt het tastbaar en herkenbaar in het dagelijkse leven? En wat doet het met genderverhoudingen en reproductieve vrijheden?

Over de sprekers

Sarah Bracke is hoogleraar sociologie van gender en seksualiteit aan de Universiteit van Amsterdam. Ze is de hoofdonderzoeker van het NWO Vici onderzoeksproject EnGendering Europe’s ‘Muslim Question’ en redigeerde, samen met Luis Hernández Aguilar, de bundel The Politics of Replacement: Demographic Fears, Conspirary Theories, and Race Wars (Routledge, 2024). Ze werkt op dit moment aan een Nederlandstalig boek over omvolkingsdenken.

Margreet van Es is universitair docent in de religiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Voor haar onderzoek naar religieuze diversiteit en voedselconsumptie is zij regelmatig te vinden in trendy halal restaurants in Rotterdam. Zij deed jarenlang onderzoek naar islamofobie in Europa. Zo schreef zij over de feministische en antiracistische strijd van vrouwen met een islamitische achtergrond in haar boek Stereotypes and Self-Representations of Women with a Muslim Background (Palgrave Macmillan, 2016). In 2023 verbleef zij als visiting professor aan UCLA in de Verenigde Staten.

Merijn Oudenampsen is socioloog en politicoloog, gespecialiseerd in onderzoek naar politieke ideeën. Hij is als Marie Curie fellow verbonden aan de Université Libre de Bruxelles. Samen met historicus Bram Mellink schreef hij Neoliberalisme, een Nederlandse geschiedenis (Boom, 2022). In zijn proefschrift De conservatieve revolte bracht hij het gedachtegoed achter de Fortuyn-revolte in kaart (VanTilt 2018). De Engelstalige uitgave, The Rise of the Dutch New Right (Routledge 2021), won de 2021 Choice Outstanding Academic Titles Award.

Tamar de Waal is universitair hoofddocent rechtsfilosofie en burgerschap en directeur van de Amsterdam Honours College of Law aan de Amsterdam Law School van de Universiteit van Amsterdam. Voor De Groene Amsterdammer schrijft zij driewekelijks de politieke ‘In Den Haag’-column. De Waal doet interdisciplinair rechtswetenschappelijk onderzoek naar burgerschapsvraagstukken en de waarden van de democratische rechtsstaat. Haar monografie Integration Requirements for Immigrants in Europe verscheen bij Hart Publishing (Bloomsbury).

Rébecca Franco (moderator) is als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan het Amsterdam Institute for Social Science Research van de Universiteit van Amsterdam, waar zij onderzoek doet naar de platformisering van sekswerk. Eerder schreef zij een proefschrift en publiceerde zij over constructies van ras in de regulering van intimiteiten. Haar onderzoek richt zich in bredere zin op de regulering van seks en intimiteit.

Gerelateerde programma’s
27 03 24
Grootse gedachten: extremen in democratisch Nederland

In 1918 riep de sociaaldemocratische partijleider Pieter Jelles Troelstra de revolutie uit en in 2023 won Geert Wilders de Tweede Kamerverkiezing. In zijn nieuwe boek Grootse gedachten, laat historicus Hans Schoots zien dat in de ruime eeuw daartussen in Nederland altijd radicalen en extremisten zijn geweest. Vanavond buigt hij zich met verschillende deskundigen over deze turbulente geschiedenis.

Datum
Woensdag 27 mrt 2024 20:00 uur
Locatie
SPUI25
01 07 24
The Female Impact: 17th Century Women on the Dutch Art Market

Since 2021 the Female Impact project has been studying the impact of women artists, patrons, and other prominent women on the seventeenth-century Dutch art market. What are their latest insights? And which hurdles lie ahead? During the project’s annual summer event, short presentations covering a wide range of topics will show where the Female Impact stands today.

Datum
Maandag 1 jul 2024 17:00 uur
Locatie
SPUI25
07 03 24
Redeeming Objects: A West German Mythology

Out of the rubble of World War II and the Holocaust, the Federal Republic of Germany emerged, and with it a foundational myth of the “economic miracle.” In her new book Redeeming Objects. A West German Mythology (University of Wisconsin Press 2023) Natalie Scholz shows how this mythical foundation derived its redemptive qualities from being entangled with Nazi culture. Scholz will discuss the different dimensions of her book with Marieke Bloembergen, Carolyn Birdsall and Till van Rahden. Mario Daniels will moderate the event.

Datum
Donderdag 7 mrt 2024 17:00 uur
Locatie
SPUI25