Negen steden: Europa van Wenen naar Istanbul

Europa is op dit moment een continent in oorlog. Het is niet de eerste oorlog sinds die vorige, de zogenaamde ‘Koude’, relatief vreedzaam ten einde kwam en ogenschijnlijk het einde van de geschiedenis inluidde. Guido Snel schrijft in een nieuw boek de geschiedenis van Europa vanuit het perspectief van ‘de Balkan’, het zuidoosten van Europa, vanaf de val van de Muur tot op heden. Met verschillende schrijvers en deskundigen gaat hij in gesprek over zijn bevindingen en verhalen.

Bismarck voorspelde het decennia voordat de Eerste Wereldoorlog uitbrak: ‘Sollte es noch einmal zu einem Krieg in Europa kommen, wird er durch irgendeinen Unsinn auf dem Balkan ausgelöst’. Maar de Balkan is een problematisch begrip, in West-Europa clichématig opgetuigd met negatieve, soms racistische associaties, zoals de zogenaamde endemische zelfdestructie van de hele regio, die in het leven zijn geroepen door reizigster Rebecca West in haar boek Black Lamb and Grey Falcon (1941).

Guido Snel reisde de afgelopen jaren naar Wenen, Boedapest, Zagreb, Sarajevo, Srebrenica, Subotica, Novi Sad, Belgrado en Istanbul en nam een andere, veel meer gelaagde werkelijkheid waar. Zijn nieuwe boek Negen steden. Europa van Wenen naar Istanbul (dat eind april bij De Arbeiderspers verschijnt) is een reis langs negen steden, maar ook langs het oeuvre van schrijvers en beeldende kunstenaars zoals Danilo Kiš, Aleksandar Tišma, Aleksandar Hemon en Marina Abramović. Negen steden, literair reisverhaal, politiek-historisch essay en cultuurgeschiedenis ineen, reconstrueert het zuidoosten van Europa als een regio die in reactie op oorlog en genocide een aanstekelijke vitaliteit en indrukwekkende verbeeldingskracht herbergt. Als de Balkan bestaat, dan is het niet het verleden maar de toekomst van Europa, stelt Snel. Over deze en aanverwante kwesties spreekt de auteur tijdens dit programma met onder meer Chris Keulemans. Met bijdragen van schrijvers Kerem Eksen en Noémi Szécsi.

Over de sprekers

Guido Snel is schrijver, vertaler en universitair docent Europese letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Recent stelde hij een bundeling autobiografische teksten samen van Danilo Kiš (Homo Poeticus, Arbeiderspers 2022). Andere recente publicaties: De mirreberg (2018, roman), Huis voor het Hiernamaals (2016, verhalen) en Naar Istanbul (2014, reisboek). Zijn werk verschijnt bij De Arbeiderspers.

Noémi Szécsi is schrijver, geboren in Szentes, Hongarije. Ze studeerde Latijn, Fins en Engels in Boedapest en Helsinki. Ze debuteerde met de roman Finnugor vámpír [De Fin-Oegrische vampier] dat in het Pools, Engels en Italiaans werd vertaald en in 2014 voor de Salerno Book Prize werd genomineerd. Voor Kommunista Monte Cristo, [the Communist Monte Cristo] uit 2006 kreeg ze in 2009 de European Union Prize For Literature. Noémi Szécsi publiceert naast romans ook non-fictie en kinderboeken. Haar meest recente boek is Lányok és asszonyok aranykönyve [Een gids voor het vrouwelijke lichaam], uit 2019, non-fictie, gebaseerd op leven en werk van de eerste vrouwelijke arts die in Hongarije practiseerde.

Kerem Eksen is schrijver en filosoof, woonachtig in Istanbul. Hij promoveerde aan de Bosporus-universiteit en Paris Ouest-Nanterre met een proefschrift getiteld Tragic Error and the Augustinian Morals. Vanaf 2011 doceert hij filosofie aan de Technische Universiteit Istanbul. Hij publiceerde tot nu toe drie romans: Buradayız [Wij zijn hier] (2013), Uyku Krallığı [Het koninkrijk van de slaap] (2017) and Ölümden Uzak Bir Yer [Ergens ver van de dood] (2022). Hij is een vaste medewerker van het tijdschrift Express en het webforum 1+1 Express.

Chris Keulemans is een reizende schrijver met Amsterdam-Noord als thuisbasis. Onlangs publiceerde hij Gastvrijheid (Uitgeverij Jurgen Maas), een boek vol reisverhalen, herinneringen en observaties onderweg. Sinds zijn eerste bezoek aan belegerd Sarajevo, in 1994, komt hij voortdurend terug op de Balkan. Hij publiceerde reportages, interviews, boeken en essays over Srebrenica, Peja, Mostar, Tirana, Belgrado en Mitrovica. Hij is net terug van een reis langs de grenzen van Polen met Belarus en Oekraïne.

Irene van der Linde is schrijver en journalist. Ze werkt als redacteur bij De Groene Amsterdammer, waar ze onder andere schrijft over migratie en asiel. Sinds 2001 reist ze met documentair fotograaf Nicole Segers langs de grenzen van Europa. Onlangs publiceerden ze Bloed en honing, ontmoetingen op de grenzen van de Balkan (Boom, 2020), een unieke combinatie van literaire non-fictie en fotografie over de betekenis van de nieuwe grenzen in voormalig Joegoslavië en Albanië. Eerder verschenen Het einde van Europa (2004) – over de 7000 km lange oostgrens van de EU, in Franse vertaling genomineerd voor de Prix du Livre Européen – en Het veer van Istanbul (2010).

Emir Suljagić is journalist, activist en sinds 2019 directeur van het Srebrenica Genocide Memorial. Suljagić promoveerde als politicoloog aan de Universiteit van Hamburg. Hij was tolk voor de Verenigde Naties in Srebrenica en begon zijn journalistieke carrière voor het Bosnische weekblad Dani. Hij werkte als correspondent voor het Institute for War and Peace Reporting vanuit het Joegoslavie-tribunaal in Den Haag. Artikelen van zijn hand verschenen in onder meer The New York Times, Al Jazeera en Die Zeit. Hij doceert International Relations aan de International University of Sarajevo. Zijn boek Briefkaarten uit het graf verscheen in negen verschillende talen, in het Nederlands bij De Arbeiderspers.