Grillig. Klimaat, chaos en publieke opinie

Dagelijks blijkt hoe moeilijk het is om menselijk gedrag te sturen, en tegelijkertijd hoe snel het kan omslaan. Hoe om te gaan met deze grilligheid? Jaap van Ginneken bekroont zijn oeuvre met ‘een laatste waarschuwing’ en advies aan iedere bestuurder, manager en onderzoeker die nog steeds heilig gelooft in ‘meten is weten, weten is voorspellen, en voorspellen is beheersen’.

De mens is oneindig ongeschikt om lange-termijnproblemen waar te nemen, en om die überhaupt in zijn hersenbol te krijgen. Onze hersenen hebben ons als menselijke soort heel ver gebracht, maar zijn zodanig geprogrammeerd dat ze niet geleerd hebben om af te remmen en te minderen. Ook nu de situatie overal in de wereld verslechtert en we de muren op ons zien afkomen, blijft het moeilijk om in actie te komen. Ons brein was altijd onze grote bondgenoot, maar zou nu wel eens onze grootste vijand kunnen worden.

Toch, zo stelt Van Ginneken in zijn nieuwste boek Grillig. Klimaat, chaos en publieke opinie, vormen telkens terugkerende dramatische verschuivingen in de publieke opinie – van plotselinge geruchten, mediahypes en sociale bewegingen tot aan protesten, paniek en beurscrashes – wel degelijk een patroon. Alleen is dat patroon enkel te herkennen voor wie durft af te wijken van het dwaalspoor dat leidt van meten naar weten, naar voorspellen en beheersen. Aan de hand van nieuwe inzichten uit de chaostheorie en de massapsychologie en met een aantal concrete nieuwsfeiten als aanleiding wijst Van Ginneken ons de weg naar een radicaal andere kijk op de nabije en verre toekomst. De auteur gaat hierover in gesprek met journalist Sanne Bloemink en cultuurpsycholoog en wetenschapshistoricus Ruud Abma.

Over de sprekers

Jaap van Ginneken promoveerde cum laude op politieke en massapsychologie, was associate professor bij communicatiewetenschap (UvA), en publiceerde hierover een kleine dertig boeken – in het Nederlands, Engels en andere talen. Het hier gepresenteerde boek Grillig verschijnt binnenkort ook bij Palgrave MacMillan.

Sanne Bloemink is schrijver en journalist bij De Groene Amsterdammer. Van haar hand verschenen onder meer Diagnosedrift: hoe onze labelcultuur kinderen tekort doet (2018) en De wilde wereld. Een nieuwe relatie met de natuur (2020).

Ruud Abma (moderator) is psycholoog en wetenschapshistoricus. Hij publiceerde o.a. Over de grenzen van disciplines. Plaatsbepaling van de sociale wetenschappen. In 2020 verscheen van zijn hand Denken als ambacht. Wat universiteiten kunnen bijdragen (Nijmegen: Valkhofpers).