De uitgewiste horizon: Europa’s obsessie met cultureel verval 1835-1914

In zijn nieuwe cultuurgeschiedenis De uitgewiste horizon toont historicus Cor Hermans hoe de grootste denkers en schrijvers van de negentiende eeuw bevangen raakten door het schrikbeeld van het naderende verval van de Europese cultuur. Samen met historici en literatoren Guido van Hengel en Eva Peek verkent Hermans de obsessie met cultureel en psychisch verval die zich aftekent in het werk van onder anderen Baudelaire, Tsjechov, Wagner, Nietzsche, Ibsen, Kierkegaard, Flaubert, Freud, Toergenjev en Dostojevski.

De negentiende eeuw was een tijd van vernieuwing en vooruitgang, maar had ook een zwaarmoedige kant. Een Europa van de dageraad en een Europa van de schemering bestaan naast elkaar. Het heldere morgenlicht behoort de doeners en de bouwers toe, die het continent in hoog tempo vullen met industriecomplexen, metropolen en snelle treinen. In de avondschemer leven de melancholici, de dromers en de twijfelaars. Hier treffen we de denkers, schrijvers en kunstenaars aan die geloven dat de ‘echte’ cultuur door de banale burgerlijke moderniteit verloren gaat. Hun horizon is vervaagd, uitgeveegd in een ‘alledaagse’ beschaving die geen metafysische richting meer geeft.

In De uitgewiste horizon maken we een tocht door het fin de siècle die begint bij de elegante burgerwereld van Thomas Manns De Buddenbrooks, over een welvarende familie die in de ban raakt van een twijfel aan het bestaan die haar verval inluidt. Onderweg zien we hoe een dergelijk doemdenken meester wordt van een scala van Manns tijdgenoten. Kan de moderne Europese mens, die dan heerst over een groot deel van de aarde, het product zijn van een cultuur in ontbinding?

Over de sprekers

Cor Hermans is historicus. Hij publiceerde eerder over Charles Darwin, John Stuart Mill en de moderne literatuur in het interbellum. Zijn onderzoek richt zich op de moderne Europese ideeëngeschiedenis en in het bijzonder op de interactie van filosofie, literatuur en historische ontwikkeling.

Guido van Hengel is schrijver en historicus. Zijn laatste boek Roedel (2021) stond op de longlist van de Libris Geschiedenisprijs 2021. Het vorige boek, De zieners. Toekomstvisioenen uit een verloren Europa (Ambo|Anthos 2018), verscheen in 2020 in Servische en Kroatische vertaling. Van Hengel is gespecialiseerd in Europa als idee en constructie, de cultuur van de Balkan, en de Eerste Wereldoorlog. Hij promoveerde in 2016 en werkt momenteel als docent essayistiek bij de schrijversvakschool Amsterdam.

Eva Peek (moderator) is boekenrecensent en eindredacteur bij NRC en redacteur bij de Nederlandse Boekengids. Ze behaalde haar bachelors Literatuurwetenschap en Russisch aan de Universiteit van Amsterdam en studeerde Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Ze studeerde en werkte in Sint-Petersburg, Parijs, Berlijn en Kyiv. Zij stelde met Michel Krielaars en Hans Driessen het boek Dit volk heeft zijn god op aarde. Ooggetuigen van de Russische geschiedenis samen.