Beuys en de naoorlogse (kunst)geschiedenis: een ander perspectief

Joseph Beuys (1921-1986) is een van de meest invloedrijke Duitse naoorlogse kunstenaars, die met name beroemd werd door zijn performances, installaties en Fluxus-concerten. Maar wie was Beuys echt? In zijn werk mythologiseerde hij zijn oorlogsverleden als nationaalsocialist en het problematische verleden van Duitsland. Na de Tweede Wereldoorlog transformeerde hij van dader in slachtoffer. Tijdens het 100-jarige jubileum van Beuys in 2021/22 werden de controversiële aspecten van Beuys’ werk en gedachtegoed echter nauwelijks belicht.

Met het kunstproject en de gelijknamige publicatie On Friendship / (Collateral Damage) IV- How to Explain Hare Hunting to a Dead German Artist [The usefulness of continuous measurement of the distance between Nostalgia and Melancholia] nemen Joseph Sassoon Semah en Linda Bouws ons mee in een kritische analyse van Beuys. Want: de naoorlogse (West-)Duitse kunstgeschiedenis vraagt om een andere context dan de mythologie die hij zelf als kunstenaar heeft gecreëerd. Een nieuw perspectief op Beuys vereist een bredere discussie in de kunstwereld en een meer contextueel perspectief dan in de musea en galeries waar Beuys tot nu toe te zien was.

Vanavond opent Gregor M. Langfeld met een inleiding die aansluit bij Joseph Sassoon Semah’s kritische reflecties over de mythen en stereotiepe voorstellingen over modernistische kunst die men na de oorlog heeft gecreëerd. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het tot een radicale breuk in de kunstopvattingen waarbij de nationaalsocialistische dichotomie tussen ‘nazikunst’ en ‘entartete’ kunst als het ware is voortgezet maar de waardering voor beide simpelweg werd omgedraaid. Door deze zwart-witvisie zijn bepaalde kunstvormen en kunstenaars nog altijd merkwaardig taboe of juist gecanoniseerd. Het blijkt dat het nationaalsocialisme tot op de dag van vandaag in de kunstwereld doorwerkt. Na Langfelds inleiding spreken Semah en Bouws verder met Bas Marteijn en Emile Schrijver, onder begeleiding van Felix Rottenberg.

Over de sprekers

Joseph Sassoon Semah is een Iraaks-Israëlisch-Nederlandse kunstenaar. Ballingschap, gastvrijheid en vriendschap zijn belangrijke thema’s in zijn werk dat bestaat uit tekeningen, schilderijen, sculpturen, installaties, performances en teksten. Hij exposeert regelmatig in binnen- en buitenland. Zijn oeuvre biedt veel ruimte voor kritische reflectie op identiteit, geschiedenis en traditie, en maakt deel uit van zijn onderzoek naar de relatie tussen jodendom en christendom als bronnen van westerse kunst en cultuur, en van politiek.

Linda Bouws is directeur van Metropool Internationale Kunstprojecten en initieert evenementen, festivals en projecten met name op het gebied van kunst en cultuur, cultuurbeleid en internationale samenwerking. Sinds 2015 is zij curator van het grote meerjarige kunstproject ‘On Friendship / (Collateral Damage)’ waarin Joseph Sassoon Semah de westerse kunstgeschiedenis aanvult met de ontbrekende informatie, de ‘lege pagina’, op het gebied van de Joodse iconografie in de Europese kunstgeschiedenis.

Gregor Langfeld is hoogleraar Kunstgeschiedenis, Cultureel Erfgoed en Identiteit aan de Open Universiteit en voorzitter Kunstgeschiedenis en co-coördinator van de Master specialisatie Restitution Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn meest recente boek is De lange schaduw van het nationaalsocialisme in kunst en samenleving (Waanders, 2023).

Bas Marteijn is Chief Country Officer Netherlands van Deutsche Bank. Daarnaast is hij o.a. bestuurslid van de Foreign Banker’s Association en bestuurslid van de Duits-Nederlandse Handelskamer (DNHK).

Emile Schrijver is algemeen directeur van het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam en bijzonder hoogleraar in de Geschiedenis van het Joodse Boek aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast is hij conservator van de Braginsky Collection of Hebrew Manuscripts and Printed Books in Zürich, Zwitserland en hoofdredacteur van de Encyclopedia of Jewish Book Cultures.

Felix Rottenberg (moderator) is bestuurder, raadgever en moderator. In zijn afwisselende carrière vervulde hij sleutelposities in de politiek en de culturele wereld, bijvoorbeeld als oprichter van De Balie (1981-1992) en voorzitter van de PvdA (1992-1997).