Foto: Anne Wagner Pixabay
Duitsers en hun democratie sinds de jaren 1980

Tausend Aufbrüche

35 jaar na de val van de Muur is het debat over de kloof tussen Oost- en West-Duitsland nog steeds springlevend. De Duitse kranten staan vol over wederzijds onbegrip en vermeende verschillen. Tijdens dit programma geeft Christina Morina een lezing naar aanleiding van haar nieuwe boek Tausend Aufbrüche: een onderzoek naar de ideeën over democratie en het zelfbeeld van burgers in Oost- en in West-Duitsland. Door haar studie van de democratie van onderaf vermijdt ze niet alleen bestaande clichés, maar trekt ze ook lijnen door naar het hedendaagse rechtspopulisme.

De voertaal van dit programma is Engels. Voor de Engelstalige boekomschrijving, zie hieronder.

Door de geschiedenis van de democratie in de Bondsrepubliek Duitsland en de geschiedenis van de aanspraak op democratie van de DDR met elkaar te verbinden, stelt Morina in haar nieuwe boek belangrijke verschillen en wederzijdse relaties in het begrip van staat en politiek vast. Veel inwoners van de DDR identificeerden zich met hun land en zijn ‘volksdemocratische’ idealen, maar bleven sceptisch tegenover de staat en zijn instellingen.

Aan de hand van burgerbrieven, petities en pamfletten laat Morina zien welke afstand Oost-Duitsers eind jaren tachtig hadden tot de staat. Tegelijkertijd spreekt uit de bronnen een vaak provinciaals, utopisch gevoel van burgerschap. Dat gegeven, gecombineerd met een heropleving van nationalisme in het Westen, creëerde een voedingsbodem voor de opkomst van rechtspopulisme. Het boek onthult de grenzen van de West-Duitse liberalisering en de diversiteit van de Oost-Duitse pogingen om de democratie over te nemen. Het is een belangrijke bijdrage om de huidige precaire situatie van de democratie te begrijpen.

Na Morina’s lezing verzorgt historicus Krijn Thijs (DIA) een commentaar. Moderatie: Hanco Jürgens.

Over de sprekers

Christina Morina is hoogleraar Zeitgeschichte aan de Universität Bielefeld. Ze groeide op in de DDR, studeerde in Leipzig en de VS en was eerder onder meer verbonden aan de Universität Jena en het Duitsland Instituut Amsterdam. Ze publiceerde onder meer The Invention of Marxism (2020) en was coauteur van de bundel Zur rechten Zeit (2019). In september vorig jaar verscheen Tausend Aufbrüche. Die Deutschen und ihre Demokratie seit den 1980er Jahren. Het boek is genomineerd voor de Deutsche Sachbuchpreis 2024 en was genomineerd voor de Leipziger Buchpreis 2024.

Krijn Thijs is historicus en wetenschappelijk medewerker bij het Duitsland Instituut Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de moderne geschiedenis van Duitsland en Nederland, met bijzondere belangstelling voor transfer en conflict, voor historiografie en herinnering en voor het contemporaine Berlijn. Thijs begeleidt het DAAD-Graduiertenkolleg, organiseert workshops en lezingen en geeft onderwijs aan de Universiteit van Amsterdam (Geschiedenis, Duitslandstudies).

Hanco Jürgens (moderator) is als wetenschappelijk medewerker verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA). Hij studeerde geschiedenis in Utrecht en Mainz, doceerde aan de Radboud Universiteit Nijmegen en is nu docent aan de Universiteit van Amsterdam. Jürgens richt zich op de moderne geschiedenis van Duitsland vanuit een Europees perspectief. In 2014 publiceerde hij het boek Na de val. Nederland na 1989, en in 2017 samen met Ton Nijhuis de bundel De vleugels van de adelaar. Duitse kwesties in Europees perspectief.

 

A Thousand New Beginnings: Germans and Their Democracy since the 1980s

The thousand new beginnings in the fall of 1989 have had an ambiguous afterlife in the history of German democracy. They spawned an unprecedented degree of hope and uncertainty, intrepidness and ambiguity, political emancipation and social polarization—up through today. This contradictory balance sheet is frequently reduced to one side: either the years before the upheaval of 1989, or after; either the history of dictatorship in the GDR, or democracy in the Federal Republic; either the East German experience of an abrupt “takeover,” or its brazen execution by West Germans […]. This book takes another view, describing, for the first time, the transformation in how Germans in east and west understood democracy and citizenship, before and after the caesura of 1989.

Gerelateerde programma’s
26 09 24
The effectiveness of psychoanalysis today

What is the place of psychoanalysis in facing human suffering, in the context of the current discontents in civilization? More than a century after its invention by Freud, an attempt was made to return to Lacan’s formula that defines psychoanalysis as a therapy unlike any other.

Datum
Donderdag 26 sep 2024 20:00 uur
Locatie
SPUI25
04 07 24
Lecture Axel Honneth
One Step Forward, Two Steps Back. Postcolonialism and the West

There are many ways to understand the theoretical and political claims of recent postcolonialism. In this lecture, Axel Honneth understands it as a powerful and fully legitimate attempt to raise awareness of the fact that colonialism is still oppressively present in the West, even in an age that presents itself as postcolonial. In order to meet this challenge, Honneth will explore in what ways European culture needs to change its own self-understanding with regard to the past, the present and the future.

Datum
Donderdag 4 jul 2024 20:00 uur
Locatie
SPUI25
01 07 24
The Female Impact: 17th Century Women on the Dutch Art Market

Since 2021 the Female Impact project has been studying the impact of women artists, patrons, and other prominent women on the seventeenth-century Dutch art market. What are their latest insights? And which hurdles lie ahead? During the project’s annual summer event, short presentations covering a wide range of topics will show where the Female Impact stands today.

Datum
Maandag 1 jul 2024 17:00 uur
Locatie
SPUI25