Crainquebille en het onbuigzame recht

In de vergeten klassieker Crainquebille van de Franse schrijver Anatole France (1844-1924) wordt Crainquebille, een zestigjarige groenteventer uit Montmartre, ten onrechte veroordeeld voor de belediging van een agent. Maar juridisch lijkt er niets verkeerd te zijn gegaan. France schreef het verhaal in 1900 om de onbuigzame, autoritaire kant van de Franse rechtsorde aan de kaak te stellen. Het verhaal is nu opnieuw vertaald en uitgegeven, met een nabeschouwing van rechtsfilosoof Wouter Veraart. Wat maakt dit verhaal juist vandaag zo actueel?

Anatole France schreef Crainquebille als reactie op de beruchte Dreyfus-affaire, maar liet zich ook inspireren door de uitspraken van ‘de goede rechter’ Paul Magnaud (1848-1926), een Franse rechtbankpresident die in zijn vonnissen zijn sociale rechtvaardigheidsgevoel liet spreken maar door zijn collega’s en superieuren slecht werd gewaardeerd. Tijdens de avond zullen verschillende sprekers op de actualiteit van Crainquebille ingaan.

Wat is het gevaar van autoritaire rechtspraak, waarin niet het zoeken naar de waarheid maar een blind vertrouwen in autoriteit bepaalt wat rechtens juist is? En hoe is, na de Nederlandse toeslagenaffaire, menselijke rechtspraak mogelijk, als hogere rechters geneigd zijn om moedige uitspraken van lagere gerechten te vernietigen? Ten slotte zal worden stilgestaan bij de positie van kwetsbare groepen in de rechtsstaat, zoals dak- en thuislozen, ongedocumenteerden en psychiatrische patiënten. Zijn deze groepen bij de strafrechter wel aan het juiste adres? De moderatie is in handen van mr. dr. Vincent Geeraets, strafrechtsfilosoof aan de VU.

Over de sprekers

Iris van Domselaar is hoogleraar Rechtsfilosofie en Beroepsethiek voor Juristen aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam. Eerder dit jaar sprak zij haar oratie uit onder de titel Recht, ethiek en de schreeuw van Filoktetes. Wat juristen burgers verschuldigd zijn (Boom juridische uitgevers, Den Haag). Daarin pleit zij voor een juridische beroepsethiek, waarbinnen oog is voor de basisbehoeften van burgers.

Meta Vaandrager is seniorrechter. Zij is meer dan 20 jaar rechter bij de Rechtbank Amsterdam en gespecialiseerd in strafrecht. Vaandrager is voorzitter van de Landelijke adviesgroep professionele standaarden strafrecht. In 2019 besprak zij in het Nederlands Juristenblad de lastige positie van psychiatrische patiënten in het strafrecht. Zij bepleit helder en laagdrempelig taalgebruik tijdens de zitting en in het vonnis. Recentelijk hield zij in NRC een pleidooi voor openbaarheid van rechtspraak ook in tijden van zware criminaliteit.

Wouter Veraart is hoogleraar Encyclopedie der Rechtswetenschap en Rechtsfilosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. In zijn onderzoek houdt hij zich bezig met thema’s als rechtsstaat, slachtofferschap en de rol van recht bij de omgang met groot onrecht uit het verleden.

Theo de Wit is politiek theoloog en filosoof. Hij is emeritus hoogleraar Vraagstukken geestelijke verzorging in justitiële inrichtingen aan Tilburg University en gasthoogleraar aan de Universiteit Stellenbosch. Naast zijn werk over denkers als Carl Schmitt, Walter Benjamin en Thomas Hobbes, spreekt hij zich regelmatig uit op het snijvlak van religie en politiek, en van literatuur en strafrecht.

Vincent Geeraets (moderator) is universitair docent rechtsfilosofie binnen de Afdeling Rechtstheorie en Rechtsgeschiedenis van de Vrije Universiteit Amsterdam. In zijn onderzoek staat de strafrechtsfilosofie centraal: hij analyseert concepten als vergelding, excuses en verzoening, en heeft een kritisch oog voor de spanning tussen een strafrechtelijke en een herstelrechtelijke afdoening van misdrijven.