Mijn vrienden en ik slapen slechter. We houden elkaar wakker door zorgen te delen over leven en dood, werk, ziekte, ongelijkheid en mislukte pogingen tot romantische relaties aangaan. Om de tijd uit te zitten leren we gezamenlijk gedichten uit ons hoofd, verzinnen we verhalen voor elkaar, zingen aan elkaar over de telefoon, moedigen we elkaar toe in slaap te vallen door te fluisteren ‘ga maar’, en lezen elkaar voor tot het zover is.

Een boek waar ik de afgelopen tijd vaak naartoe grijp is het monografische essay How to disappear. In How to disappear door Haytham El-Wardany leer je aan de hand van handleidingen en regels te luisteren naar de omgeving, of beter gezegd, op te gaan in de omgeving. In alle hoofdstukken lijkt het boek te zeggen dat je pas luistert als je opmerkt dat jij onderdeel bent van de omgeving. Vaak op de momenten waarop jij zelf geen geluid maakt, verdwijnt.

In het hoofdstuk ‘Sounds from the middle-class’ worden de onzichtbare grenzen van geluid onderzocht en ontleed. Hoe verschillende groepen mensen ook in geluid van elkaar onderscheiden worden. Een voorbeeld is het stukje ‘Inner peace’ over het geluid van een ventilator. Die niet alleen lucht scheidt en vervoert, maar ook het geluid en de mensen van elkaar scheidt. Juist de mensen die geen toegang hebben tot het luxeproduct inner peace ervaren dit verschil. Zij horen het geluid van de motor het hardst en voelen het gebrek eraan constant in de lucht hangen. Terwijl de anderen het draaien van de ventilator horen, en daarbuiten, niets.

… And its role is exactly this. Its role is not confined to isolating the inner peace by means of controlling the temperature and humidity but goes further, utterly abolishing the outside by separating it off sonically as well as climactically. Only those without can grasp the full meaning of this, for they are the ones who hear the air conditioners’ thrum and roar while those within sit mesmerized by the whispered hiss of their machines pumping treated air through their rooms, the outside barely heard at all.

Of deze omschrijving van spelende kinderen, ‘Barter: a muted storm of footsteps rushing back, and forth, swelling gradually then suddenly breaking off with the sound of a violent collision’.  Over de onzichtbare grenzen van geluid en hoe die samenhangen met gedragsregels tussen ouder en kind. Ouders zijn als geen ander in staat om bepaalde geluiden weg te filteren, maar er is een limiet, een grens waar het kind overheen kan gaan wanneer het te veel opvallend geluid maakt. Als deze limiet overschreden is, wordt het kind, zonder stemrecht, in een andere kamer gezet, en dienen de muren als afbakening. Vrijheid in ruil voor stilte.

Of het stukje ‘Pulse’, waarin een motorrijder die naar de rijkere wijken reist om goederen af te leveren, vergeleken wordt met een genie uit een sprookje. De weg die de bestuurder afreist op zijn motor verbindt de lijnen die verschillende klassen van elkaar scheidt. Sommige mensen zouden elkaar nooit kruisen, was het niet voor de motor. Het geluid van de motor is de verbinding en het ritme van de stad.

The kingdom exchanges its products with itself via those who move and travel, without the travellers exchanging their places. So it is that each time the echoes of a motorcycle’s spluttering engine bounce from house to house, the kingdom thrills to a new pulse running through its veins.

De korte, technische omschrijvingen van geluid en hoe geluid de publieke en huiselijke sfeer beïnvloedt, of hoe het zich manifesteert op zowel het lichaam als in de binnenwereld van de mens, doen me aan als poëzie. Ze raken me, en als ik er te veel achter elkaar lees, komen de beelden niet meer binnen. Geluid, ook omdat het ergens vandaan komt, is beeldend en fysiek. El-Wardany stelt dat een goede luisteraar er een is die zichzelf kan laten verdwijnen. Niet door jezelf buiten de geluiden te plaatsen, maar door je eigen grenzen en perspectief op het spel te zetten. Hij vraagt de lezer om bestaande verbanden die worden waargenomen, (tijdelijk) los te laten, om zonder oordeel en eerlijk ergens naar te kunnen kijken en écht te luisteren. Zo merk je op waar de geluiden vandaan komen, hoe dat steeds een actie/reactie op elkaar is. En kun je al dan niet conclusies trekken over de verdeeldheid tussen mensen en klasse. Werkelijke onzichtbaarheid is namelijk een illusie.

Gerelateerde artikelen